Produkcja bez granic potrzebuje konsumpcji bez granic. Już wiek temu przestaliśmy produkować rzeczy tylko po to, żeby zaspokoić nasze potrzeby. Produkujemy dla samego produkowania – „bo to napędza gospodarkę”, „bo dzięki temu wzrasta światowe bogactwo”.  Ten system opiera się na trzech filarach: 1) planowane postarzanie produktów, 2) reklama, 3) zaciąganie kredytów na wciąż nowe dobra.

Film, który gorąco polecamy odkrywa kulisy spisku żarówkowego – pierwszego udokumentowanego planowanego postarzania produktu.

Prawie wszystko co dziś kupujemy ma się popsuć szybciej niż się nam wydaje. W drukarkach instaluje się specjalne czipy, które blokują sprzęt, po wydrukowaniu określonej ilości stron. To nic, że nasz sprzęt wciąż jest sprawny, czip decyduje o tym, że drukarka po wygaśnięciu gwarancji… „udaje” zepsutą. Sami zobaczcie:

fot. wikipedia

- każde 5 kg makulatury – 1 sadzonka.

-każda sztuka średniego sprzętu elektrycznego (żelazko, telewizor, monitor itd.) – 1 sadzonka

- za każde 3 telefony komórkowe – 1 sadzonka.

Obchody Światowego Dnia Ziemi, które co roku odbywają się 22 kwietnia, w 2011 roku obchodzone były jednak podczas Międzynarodowego Roku Lasów, ogłoszonego przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Tematem wiodącym było hasło  „las całkiem blisko nas”.

Jak wynika z badania* przeprowadzonego przez TNS OBOP na zlecenie Banku Ochrony Środowiska – „Postawy Polaków wobec ochrony środowiska i oszczędzania energii” – dwóch na trzech z nas twierdzi, że segreguje śmieci. A 64 proc. badanych kupuje energooszczędne żarówki oraz sprzęty AGD i RTV o niskiej energochłonności. Co więcej, prawie trzy czwarte Polaków wierzy, że działania jednostki mają realny wpływ na ochronę środowiska. A to już naprawdę miła niespodzianka. Polska specyfiką jednak jest to, że dokładnie taki sam odsetek nie postrzega zachowań innych obywateli jako proekologiczne. Klasycznie widzimy więc źdźbło o oczach innych, a w swoich nie dostrzegamy belki.

Kolejne zadziwiające wnioski płyną z badania naszego nastawienia do segregacji odpadów domowych. O dziwo w tym zestawieniu przodują wsie. Trzech na czterech jej mieszkańców deklaruje zaangażowanie w tym temacie, podczas gdy w miastach (100-500 tys. osób) robi to tylko zaledwie co drugi badany.

Z badań TNS OBOP wynika także, że najwięcej postaw proekologicznych obserwujemy wśród osób po 30 roku życia. Co także – trzeba przyznać – jest raczej zaskakujące. Warto dodać – i tutaj już bez niespodzianek – że bardziej przyjazne środowisku są kobiety (53 proc. do 47 proc. mężczyzn). Zastanawiający jest natomiast fakt, że zaledwie 40 proc. osób deklarujących się jako proekologiczne, byłoby skłonne zapłacić więcej za ekologiczny produkt.

Wzrost świadomości ekologicznej Polaków potwierdzając nie tylko badania opinii publicznej, ale także liczby. Tylko sam Bank Ochrony Środowiska w ostatnich pięciu latach przyznał ponad trzykrotnie więcej kredytów na odnawialne źródła energii, niż w czasie całej swojej poprzedniej działalności. Co drugi z tych kredytów przeznaczono na kolektory słoneczne. Na marginesie można dodać, że najbardziej popularnym jest obecnie Słoneczny EKOkredyt, przeznaczony na zakup i montaż kolektorów do podgrzewania wody użytkowej (również dla wspólnot mieszkaniowych). Popularność zawdzięcza 45 proc. dopłacie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pisaliśmy już o tym w naszym dziale „Porady”. Czytelników zachęcamy do zainteresowania się tym rozwiązaniem.

–

* Badanie zrealizowano techniką bezpośrednich wywiadów na grupie tysiąca osób powyżej 15 roku życia.

Tymczasem Ministerstwo Środowiska upatruje remedium na rosnącą u nas górę śmieci właśnie w przekazaniu gminom organizacji wywozu śmieci oraz ich segregacji. Ma to pomóc w rozwoju recyklingu, zmniejszeniu liczby dzikich wysypisk i ilości śmieci lądujących na składowiskach. Kontrola NIK jednak jasno pokazuje, że upatrywanie ratunku w tej sprawie w gminach może okazać się wielką pomyłką.

Oto główne wnioski z kontroli NIK:

1. W zdecydowanej większości skontrolowanych gmin (wybranych losowo) istnieją dzikie wysypiska. Można tam znaleźć każdy rodzaj śmieci, w tym również niebezpieczne dla zdrowia i życia.

2. Skontrolowane gminy w większości nie wywiązują się z ustawowych obowiązków związanych z gospodarką odpadami. Dla przykładu: ponad 70 proc. z nich nie sprawdza solidnie, czy wszyscy mieszkańcy mają umowy na wywóz odpadów z firmami śmieciowymi. Takie kontrole są zaś głównym narzędziem walki z tymi, którzy nie chcą płacić za wywożenie śmieci i pozbywają się ich nielegalnie, np. wyrzucając je w lesie.

3. Jedynie w 10 z 24 skontrolowanych przez NIK gmin gospodarowano odpadami tak, aby zmniejszyć ich ilość na wysypiskach (m.in. przez przekazywanie części z nich do recyklingu).

4. Tylko 40 proc. z tych gmin umożliwiło selektywną zbiórkę i odzysk tzw. odpadów biodegradowalnych, które nadają się do produkcji kompostu czy biogazu.

5. Wiele gmin z opóźnieniem informowało mieszkańców o firmach zbierających zużyty sprzęt RTV i AGD pochodzący z gospodarstw domowych. Często informacje te były niepełne.

6. Gminy w wielu przypadkach nie zapewniały mieszkańcom ochrony przed nadmiernym wzrostem opłat za wywożenie odpadów. Prawie połowa z nich nie uchwaliła maksymalnych stawek, jakie można pobierać za wywóz śmieci. Tymczasem to wysokie ceny za odbiór odpadów skłaniają niektórych do nielegalnego pozbywania się ich, np. do wyrzucania w lesie.

7. Bywało, że gminy ograniczały konkurencję na lokalnym rynku i faworyzowały miejscowe firmy. To zaś mogło podbijać ceny za wywóz śmieci. Połowa gmin, wydając zezwolenia na odbieranie odpadów komunalnych, dała je przedsiębiorcom, których wnioski nie spełniały wymaganych prawem kryteriów.

8. W większości gmin samorząd nie kontrolował przedsiębiorstw odbierających odpady. 92 proc. skontrolowanych samorządów gminnych nie realizowało zaplanowanych zadań oraz działań w dziedzinie gospodarki odpadami albo robiło to z opóźnieniem.

Na koniec należy zadać sobie pytanie dlaczego wobec tych faktów urzędnicy resortu środowiska forsują zły pomysł przekazania gminom organizacji wywozu i zagospodarowania odpadów? Czy lektura raportu NIK będzie kubłem zimnej wody na ich głowy? Oby.

Jacek Krzemiński

Olga Woźniak*, Arkadiusz Bartosiak

(tekst można przeczytać również w 26 numerze „Przekroju”)

Plastik do żółtego worka, papier do niebieskiego, szkło do białego. Skórka od banana na kompost. Góra śmieci maleje, a my czujemy się tacy ekologiczni! Co jednak począć z resztkami, które żadną miarą nie dadzą się przetworzyć? Stara kanapa ląduje zwykle na wysypisku. Być może jakaś postępowa rybitwa uzna za stosowne uwić w niej gniazdo. Zardzewiałą siatkę ogrodzeniową zabiorą od nas zbieracze złomu, którzy w  pobliskim skupie wymienią ją na wino.

No dobrze, a… eternit? Leży w rogu działki i męczy sumienie. Zatrudnić profesjonalną firmę, żeby go wywiozła? Drogo. Udawać, że go nie ma? Jeszcze wejdą weń dzieci. Zakopmy go! Może nikt się nie dowie… Rachu-ciachu i śladu nie ma.  Ten sposób myślenia nie jest obcy również wielkim firmom, ba, nawet całym państwom. Problemem jest skala. To przez nią dołek na eternit zamienia się w kanion, a sadzawka, do której wrzucamy pordzewiałe puszki z przeterminowanymi farbami, w ocean. Jak wielki jest globalny dywan, pod który co chwila ktoś próbuje zamieść niewygodne resztki? Co pod nim leży? I kiedy okaże się za krótki?

Być może już w tym roku przekonają się o tym wielbiciele kąpieli w chłodnych wodach Bałtyku. Do 2010 roku miały bowiem wytrzymać skorupy zatopionych w morzu pocisków z bronią chemiczną, która poszła na dno po II wojnie światowej.

W czterech strefach okupacyjnych Niemiec alianci odkryli 296 tysięcy ton amunicji chemicznej. Co począć z takim znaleziskiem? Rozmyślania nie trwały długo. Broń postanowiono wrzucić do najgłębszej sadzawki we wsi. Początkowo wytypowano okolice Wysp Owczych na Atlantyku. Sprawa jednak jak zwykle rozbiła się o koszty. Bliżej było do Bałtyku, choć niezbyt w nim głęboko – przeciętnie 52,3 metra. No to chlup! Na dno poszło od 42 do 69 tysięcy ton amunicji chemicznej – w  kontenerach, bombach, pociskach, granatach i minach.

Te śmietniska położone są w okolicach Bornholmu, w Głębi Gotlandzkiej i w rejonie latarni morskiej Maesekaer na zachód od Szwecji. Trochę amunicji rozsypano w cieśninach duńskich. Tyle przynajmniej wiemy o poczynaniach Amerykanów czy Anglików. Rosjanie – z  właściwą sobie fantazją – wyrzucali broń, gdzie im się spodobało. Zwłaszcza kiedy pogoda przeszkadzała w dopłynięciu do wyznaczonych stanowisk. I tak nasze piękne morze usiano pojemnikami z iperytem siarkowym (gazem musztardowym), adamsytem, fosgenem, tabunem, solami cyjanowymi i kwasem pruskim.

Jak te substancje zachowają się w kontakcie ze słoną wodą? Naukowcy dokładnie nie wiedzą, choć ich ciekawość wkrótce zostanie zaspokojona – budowany Gazociąg Północny nie jest w stanie ominąć miejsc, w których zatopiono rdzewiejące pojemniki z trucizną.

Poza tym odkryć pogłębiających naszą wiedzę o właściwościach substancji chemicznych dokonują co jakiś czas rybacy lub plażowicze. W styczniu 1997 roku 30 mil morskich od Władysławowa rybacy wyłowili pięciokilogramową bryłę wyglądającą na glinę. Zostali ciężko poparzeni – w ich sieci zaplątała się gruda iperytu. Wcześniej pamiątki z II wojny znajdowano na plażach w Dziwnowie, Kołobrzegu, Mrzeżynie, Darłówku. W tej ostatniej miejscowości w 1955 roku dzieci z kolonii znalazły zardzewiały pojemnik z brązowoczarną cieczą. Czworo z nich straciło wzrok, a 102 zostało poparzonych.

To nie koniec atrakcji. W styczniu tego roku szwedzka telewizja wyemitowała reportaż, którego twórcy przekonywali, że Rosjanie zatopili w Bałtyku… odpady nuklearne. Kiedy Łotwa odzyskała niepodległość, rosyjscy wojacy musieli opuścić bazę morską w Lipawie. Przy okazji pozbyli się śmieci, topiąc je w wodach szwedzkiej strefy ekonomicznej. Rzecz wyszła na jaw dzięki wyznaniom byłego rosyjskiego agenta.

Gdyby te informacje miały się potwierdzić, pewnie i tak niewielu by zdziwiły. Przecież to Moskwa w wyniku zatopienia straciła aż pięć okrętów podwodnych o napędzie atomowym. Na szczęście ich reaktory wciąż są szczelne, podobnie jak reaktory dwóch amerykańskich okrętów, które również spoczywają na dnie. Jednak tego, jaki będzie ich dalszy los, nikt nie jest w stanie przewidzieć.

Mafia sprząta

Ktoś jeszcze ma ochotę na kąpiel? Ochłódźmy zapał tych, którzy znad Bałtyku chcą zwiać nad Morze Śródziemne. Otóż głęboko pod jego powierzchnią również znajdują się radioaktywne materiały. Całkiem niedawno, bo w marcu tego roku, po długich latach poszukiwań udało się zdobyć dowód, że mafia z Kalabrii zatapiała u wybrzeży Włoch statki transportujące toksyczne substancje.

Na ten trop włoski wymiar sprawiedliwości naprowadził były członek kalabryjskiej mafii Francesco Fonti. Na razie na podstawie jego wskazówek nieopodal miejscowości Cetraro na południu kraju udało się odnaleźć wrak poszukiwanego od 18 lat statku „Cunsky”. Według zeznań skruszonego gangstera na pokładzie miało znajdować się 180 beczek ze  żrącymi substancjami. Takich statków ekologicznych bomb, jak twierdzi Fonti, jego mafijni kumple zatopili u wybrzeży Włoch co najmniej 30. A nie działali tylko na Morzu Śródziemnym. Fonti ostrzega, że topienie beczek – nawet na większą skalę – odbywało się też na wodach terytorialnych Somalii i Kenii. A do tego wszystkiego trzeba jeszcze dodać te beczki, które mafia ukryła na lądzie.

Kalabryjscy „ludzie honoru” nie robili tego, rzecz jasna, dla zabawy. Ktoś słono im zapłacił za pozbycie się kłopotliwych odpadów. Zdaniem włoskiej prasy tylko w ubiegłym roku działające we Włoszech grupy przestępcze zarobiły blisko 20 miliardów euro na nielegalnym wywożeniu odpadów do państw Trzeciego Świata. Najbardziej opłacalne jest pozbywanie się materiałów radioaktywnych, toksycznych i szpitalnych, bo ich utylizacja kosztuje najwięcej. Złotym interesem jest też utykanie, gdzie tylko się da, elektronicznych śmieci: komputerów, komórek, baterii.

Co gorsza, to niemal pewne, że podobnym biznesem zajmują się wszystkie największe organizacje przestępcze na świecie. Jest równie opłacalny jak handel narkotykami.

Teraz naprawdę zmartwimy amatorów kąpieli – od czasów XVIII-wiecznej eksplozji demograficznej i rewolucji przemysłowej to właśnie oceany są największymi śmietnikami ludzkości. Przez ponad 200 lat do rzek, jezior, mórz i oceanów wyrzucaliśmy, co popadło, licząc, że już nigdy tego nie zobaczymy. Niestety, 13 lat temu okazało się, jak bardzo się myliliśmy.

Kiedy w 1997 roku amerykański oceanograf i przy okazji zawodowy żeglarz Charles J. Moore po zakończonych regatach na Hawajach płynął jachtem do rodzinnej Kalifornii, zauważył zjawisko, które na zawsze zmieniło jego życie i po raz pierwszy zwróciło uwagę świata na zanieczyszczenie oceanów. Naukowiec odkrył gigantyczną ilość odpadów, w  większości plastikowych, pływających pośrodku Oceanu Spokojnego. Moore ochrzcił to zjawisko mianem Wielkiej Pacyficznej Plamy Śmieci (Great Pacific Garbage Patch) i całkowicie poświęcił się jego dokładnemu zbadaniu.

Udowodnił między innymi, że plastikowa butelka, która na lądzie rozkładałaby się kilkaset lat, wystawiona na działanie słońca i  wody morskiej stosunkowo szybko zaczyna kruszeć, rozpadając się na coraz mniejsze części, aż do drobin przypominających piasek. Jednak w  przeciwieństwie do prawdziwego piasku ten sztuczny jest na tyle lekki, że razem z planktonem unosi się w wodzie. I razem z nim trafia do przewodów pokarmowych zwierząt.

Słynna plaża Kamilo na Hawajach już w ponad połowie składa się ze sztucznego piasku. Zresztą naukowcy znajdują go na wszystkich plażach świata. Nic w tym dziwnego, skoro Pacyfik może być największym na ziemi workiem ze śmieciami, ale przecież pozostałe morza i oceany nie mogły ustrzec się podobnego losu.

W lutym tego roku małżeństwo oceanografów Anna Cummins i  Marcus Eriksen udowodniło istnienie Wielkiej Atlantyckiej Plamy Śmieci. Zlokalizowanie dryfującej zupy plastiku na Atlantyku było trudne ze  względu na sztormowy charakter tego oceanu. Niemniej jednak Cummins i  Eriksen, żeglując między Bermudami a Azorami, pobrali wiele próbek wody zawierających znaczne stężenie plastiku.

Z danych opublikowanych przez „National Geographic” wynika, że w każdym kilometrze kwadratowym górnej warstwy Oceanu Atlantyckiego pływa około 200 tysięcy fragmentów śmieci (często nie większych niż gumka na końcu ołówka). A w powierzchniowych wodach Pacyfiku w każdym kilometrze kwadratowym można ich znaleźć prawie cztery razy więcej. To jednak wcale nie musi oznaczać, że Atlantyk jest czystszy. Część brudów może po prostu opadać głębiej.

Wielu naukowców uważa, że istnieją więcej niż dwie oceaniczne plamy śmieci. System prądów morskich w uproszczeniu sprowadza się do pięciu wielkich wirów. I każdy z nich – zdaniem badaczy – ma swoją plamę.

Radioaktywny kanał

OK, może więc wyjdźmy na ląd. Niestety, tu wcale nie jest lepiej. W zeszłym roku francuski dziennik „Libération” opublikował wyniki dziennikarskiego śledztwa, z  którego wynikało, że 13 procent francuskich odpadów radioaktywnych trafia potajemnie na Syberię. Dokładnie do kompleksu atomowego w  Siewiersku, mieście, do którego nie wpuszcza się reporterów.

Publikacja pasowa i wideoreportaż stacji TV Arte upubliczniły fakt, że od połowy lat 90. przedsiębiorstwo energetyczne EDF rokrocznie dostarcza do Siewierska ponad sto ton zubożonego uranu z francuskich elektrowni atomowych. Ładunek przyjeżdża do Rosji w kontenerach i jest składowany… na wielkim parkingu.

Na świecie jest wiele takich Siewiersków, gdzie odpady nuklearne składuje się byle jak, za to po cichu, z dala od oczu i uszu opinii publicznej. W samej Rosji za wysypisko służy też były poligon atomowy Nowa Ziemia w Arktyce. Chińczycy swoje odpady nuklearne składują po kryjomu w Tybecie. A tego, co z materiałami radioaktywnymi robi Korea Północna, nie wie nikt oprócz Korei Północnej.

Nawet te państwa, które zdają się przestrzegać standardów składowania odpadów nuklearnych, nie są bez winy. Jedno z największych amerykańskich składowisk w Richland w stanie Waszyngton przez wielu ekspertów uznawane jest za nieszczelne. W wyniku złego składowania do skażenia doszło także w brytyjskim Sellafield, o czym opinię publiczną poinformowali działacze Greenpeace’u.

Zresztą owe oficjalne miejsca składowania odpadów radioaktywnych to nic innego jak gigantyczne dołki za stodołą. Yucca Mountain Repository, największe amerykańskie składowisko odpadów leżące 140 kilomertów na północny zachód od Las Vegas, ciągle jest kością niezgody między amerykańskimi politykami. Odpadów nuklearnych – schowanych głęboko pod ziemią (tunel ma 120 metrów) i, jak zapewniają naukowcy, bezpiecznych – nikt nie chce mieć blisko siebie. Yucca Mountain zostało składowiskiem przed 20 laty i zainwestowano w nie już kilkanaście miliardów dolarów. Dziś znajduje się tam 70 tysięcy ton odpadów. Jednak w projektowanym na ten rok budżecie państwa nie znalazły się dodatkowe środki na składowisko.

Zresztą przemysł atomowy wcale nie produkuje najwięcej trudnych do zutylizowania odpadów. Zdecydowanie dużo gorzej wypadają kopalnie rud metali szlachetnych.

Cena złota

Ruda to minerał zawierający związki metali. Dopiero przy sporym wysiłku można uzyskać z  niej czysty kruszec. Na przykład rudę złota usypuje się w hałdy, które następnie polewa się wodnym roztworem cyjanku sodu. To on wytrąca złoto, które pozyskuje się potem z wody w kolejnych procesach chemicznych.

W tej technologii wykorzystana może być jedynie słodka woda – od słonej maszyny by zardzewiały. Tylko jedna kopalnia złota w Nevadzie w  USA zużywa do tego celu 380 tysięcy metrów sześciennych wody dziennie. W Peru, Chinach czy Indonezji nikt nie ma skrupułów, by wrzucać zanieczyszczoną cyjankiem i metalami ciężkimi ziemię do rzek, mórz i  oceanów. Od 1996 do 2003 roku koncern Newmont wprowadził do zatoki Buayat Bay w Indonezji cztery miliony ton kopalnianych odpadów. Poziom arszeniku w niektórych miejscach zatoki stukrotnie przekracza normy. Obserwuje się wysokie stężenie metali ciężkich w rybach i planktonie.

W zachodniej Papui-Nowej Gwinei nad brzegiem rzeki Ok Tedi znajduje się kopalnia australijskiej kompanii Broken Hill Properties. Od 1984 roku jej pracownicy wyrzucają odpady do rzeki. Dziennie to blisko 80 ton zużytej rudy i skał.

Tymczasem prawo wielu krajów regulujące gospodarkę niebezpiecznymi odpadami nakazuje przechowywać wodę zaprawioną cyjankiem w specjalnie do tego celu stworzonych stawach. Co z tego? Katastrofy związane z wyciekami z takich zbiorników stanowią dwie trzecie wypadków w  górnictwie metali szlachetnych.

W styczniu 2000 roku w Rumunii cyjanek wydostał się ze stawu kopalni złota Baia Mare położonej nad rzeką Lapus, która przez Cisę płynącą przez Węgry i Jugosławię łączy się z Dunajem. W ciągu 15 godzin w rzece zamarło wszelkie życie. Przez 20 lat strefa wzdłuż niej będzie zamknięta niczym zona wokół Czarnobyla.

A cyjanek to niejedyne zagrożenie dla środowiska. Efektem ubocznym pozyskiwania złota jest uwalnianie ze skał arszeniku, kadmu, ołowiu i rtęci.

Kopalnie metali odpowiedzialne są za 96 procent emisji arszeniku i 76 procent emisji ołowiu w USA. Suma produkowanych przez nie odpadów daje 46 procent wszystkich odpadów przemysłowych w samych Stanach Zjednoczonych.

W Indonezji od 1996 do 2003 roku koncern Newmont wyrzucił do zatoki Buayat Bay cztery miliony ton kopalnianych odpadów. Poziom arszeniku w niektórych miejscach zatoki stukrotnie przekroczył normy.

Złotonośne skały mają jeszcze jedną nieprzyjemną cechę – zawierają siarczki. Te ostatnie zaś w kontakcie z wodą i tlenem tworzą kwas siarkowy. W odpadach kopalnianych tego związku jest od 20 do 300 razy więcej niż w kwaśnych deszczach. Wody podziemne w okolicach kopalni są tak kwaśne, że ich oczyszczanie zajęłoby trzy tysiące lat. Niektóre koncerny zajmujące się wydobywaniem złota usiłują temu zaradzić, pokrywając hałdy odpadów wapnem i przysypując je ziemią. Jednak reakcje chemiczne wciąż tam zachodzą, zwłaszcza w wilgotnym klimacie. Wepchnięte pod dywan odpady żyją własnym życiem.

Pogrzeb w koszu

Koszmarna wizja? Wróćmy więc na własne, małe i przytulne podwórko. Według danych GUS w  Polsce aż 90 procent odpadów trafia wprost na wysypiska śmieci. Dla porównania w Szwecji to tylko cztery procent. Lekką ręką zamiatamy pod dywan bogactwo, które spokojnie moglibyśmy ponownie wykorzystać.

Jeśli więc po lekturze tego tekstu ktoś przytłoczony masą złych i bardzo złych informacji poczuje, że sam nie jest w stanie zrobić nic z tym globalnym problemem, powinien wstać z fotela i zajrzeć do własnego kosza. Osiem na dziesięć rzeczy, które tam znajdzie, będzie nadawać się do ponownego użycia.

–

*Olga Woźniak prowadzi w „Przekroju” dział „CYWILIZACJA”

ilustrację dla „Przekroju” wykonała Marta Gliwińska/studioilustracji.com

Spalarnia śmieci stoi w centrum Wiednia. Czy Austriacy, bardziej uświadomieni ekologicznie od Polaków, pozwoliliby na to, gdyby była ona niebezpieczna dla otoczenia? Bardzo proekologiczna Szwecja spala połowę wytwarzanych w tym kraju śmieci, produkując przy okazji energię. Rząd tego państwa uznał, że spalanie odpadów komunalnych przy dzisiejszych technologiach jest bezpieczne dla środowiska i dla ludzi. Podobnie jest w innych krajach zachodnioeuropejskich, w których bez porównania lepiej niż u nas rozwinięty jest system recyklingu. Np. Szwedzi do osobnego pojemnika wrzucają śmieci, które nie nadają się do recyklingu, ale są łatwopalne i spalając je, można wyprodukować energię.

Prawda jest taka, że część odpadów po prostu nie nadaje się ani do recyklingu, ani do produkcji biogazu, ani na kompost. To – na przykład – opakowania, w których na plastiku przyklejony jest papier. Co z nimi zrobić? Czy nie lepiej spalić zamiast wywozić na wysypisko?

Do tych ekologów, którzy protestują przeciw spalarniom, takie argumenty nie trafiają. Wydają się bowiem być z góry na „nie”. Może dlatego, że blokując spalarnie mogą zdobyć tani poklask lokalnych społeczności, niemal zawsze w polskich warunkach protestujących przeciwko tego typu inwestycjom?

W Polsce według unijnych norm już w tym roku na składowiskach ma lądować nie więcej niż 75 proc. wszystkich wytwarzanych u nas odpadów. Reszta musi być spalana albo poddawana recyklingowi. W 2013 r. ma być to już 50 proc., a w 2020 r. co najwyżej 35 proc.

Niestety, nasz kraj już w tym roku nie spełni tych wymogów, bo składuje na wysypiskach prawie 87 proc. wszystkich śmieci i bardzo powoli rozwija recykling. Za nie wypełnienie przepisów UE  w tym względzie Polska będzie płacić bardzo wysokie kary, nawet ćwierć miliona euro dziennie. Budowa spalarni, na które Unia Europejska przyznała nam aż 6 mld zł dotacji, mogłaby ten stan rzeczy choćby zmienić. O ile nie zablokują ich jednak lokalne społeczności, wspierane przez niektórych działaczy ekologicznych.

Jacek Krzemiński

Śmietniki BigBelly Solar Trash Can redukują wielkość znajdujących się w nich odpadków nawet o 80 proc. Pozwala to na dużo rzadsze ich opróżnianie, dając ogromne oszczędności. Dodatkowo pojemniki te wysyłają sygnał, że są pełne, dzięki czemu śmieciarze nie wykonują niepotrzebnych kursów. Pozwala to chronić środowisko, bo im mniej kursów, tym mniej spalin dostaje się do atmosfery.

W Filadelfii śmietniki opróżniano dotychczas 17 razy w tygodniu, teraz wystarczy robić to zaledwie 5 razy. Pozwoli to miastu oszczędzić nawet 13 mln dolarów w ciągu najbliższych 10 lat. Z BigBelly korzystają też studenckie kampusy, np. uniwersytetu Georgetown i Arizona. Śmietnik zasilane są baterią o mocy zaledwie 12 volt, która ładuje się dzięki umieszczonym na obudowie urządzenia panelom słonecznym.

Earth911

Do początku listopada tego roku rosyjski rząd będzie oferował dotację na zakup nowego auta w wysokości 50 000 rubli (1 202 euro). Przeznaczy łącznie na ten cel 11,5 mld rubli (277 mln euro), co – jak się szacuje – umożliwi sprzedaż około 200 000 nowych samochodów.

To jednak tylko kropla w morzu potrzeb. Według rosyjskiego ministra przemysłu i handlu, Wiktora Christienki, w Rosji jest ok. 14 mln samochodów, które mają ponad 10 lat, co oznacza, że rządowy program umożliwi wymianę mniej niż półtora procent pojazdów.

Na Zachodzie w tego typu programach dużą rolę odgrywa motyw ekologiczny, ale Kreml chce w ten sposób przede wszystkim dźwignąć swój przemysł samochodowy. Efektem wymiany będzie też mniejsze zanieczyszczenie powietrza spalinami na rosyjskich drogach. Nowe auta, nawet te rosyjskie, emitują bowiem dużo mniej spalin niż stare modele, nie tylko z powodu wyeksploatowania weteranów.

Ciekawe, kiedy polski rząd zastosuje podobny patent: pobudzanie krajowej gospodarki połączone z pozytywnym skutkiem ekologicznym?

PAP

Aktywiści ceniący sobie swą prywatność są oburzeni tym, że ponad 2,5 miliona mikrochipów zostało „podstępnie” zainstalowanych w pojemnikach na śmieci na terenie całego Zjednoczonego Królestwa. Według nich to tylko pierwszy krok na drodze do „grzebania w cudzych odpadkach”, czyli monitorowania co kto wyrzuca oraz obciążania dodatkowymi opłatami tych, którzy śmiecą bardziej.

Zwolennicy mikrochipów twierdzą, że pomogą one w segregacji odpadów i recyclingu. Przeciwnicy są zdania, że cała sprawa… śmierdzi.

Na razie większość z chipów zainstalowanych w koszach nie została jeszcze aktywowana. Sami pomysłodawcy obawiają się na razie ostrych reakcji ludzi. Mikrochipy byłyby kolejnym elementem monitorowania brytyjskich obywateli, po sieciach kamer instalowanych przed wszystkim na najbardziej zatłoczonych ulicach i w systemach komunikacji publicznej. (A służby bezpieczeństwa lobbują za ustawą dającą im możliwość sprawdzania wszystkich e-maili, wiadomości tekstowych i rozmów telefonicznych na terenie Wielkiej Brytanii).

Anglicy boją się wprowadzenia polityki „wyrzucasz to płać”. To uderzyłoby zwłaszcza w wielodzietne rodziny, które produkują więcej odpadków. Prawdopodobnie uruchomienie takiego systemu zachęcałoby wielu do palenia śmieci, podrzucania ich lub składowania w miejscach do tego nie przeznaczonych. Ludzie znaleźli by setki sposobów, byle tylko nie płacić więcej.

Gary Hopkins, radny z Bristolu, broni tego pomysłu twierdząc, że mikrochipy w koszach mają pozwolić zmniejszyć opłaty tym, którzy mniej śmiecą. Poza tym – zauważa – program jest dobrowolny i ma zachęcić mieszkańców miasta do recyclingu.

Na razie mikrochipy w koszach pełnią różne funkcje: niektóre sprawdzają wagę śmieci, inne mają kontrolować gdzie znajduje się sam kosz, jeszcze inne – czy śmietnik został opróżniony. Żaden – na razie – nie sprawdza kto ile wyrzuca. Ale jeśli do tego dojdzie to co? Czy to nie jest naturalne, że każdy płaci za siebie. Łatwo sprawdzić jakie oszczędności dało wprowadzenie w polskich blokowiskach liczników wody/energii/ciepła dla każdego mieszkania.

Pamiętacie, że jeszcze kilka lat temu zimą w bloku, gdy było za gorąco nikt nie przykręcał grzania w kaloryferze. Po prostu ludzie otwierali okna! Teraz to się zmieniło. I z odpadami może być podobnie. Niech każdy płaci za swoje śmieci.

Marek Krześniak

dane z: http://www.msnbc.msn.com

-
Podyskutuj na

- Jedynym właścicielem odpadów powinny być samorządy - powiedział Wyborczej minister środowiska Andrzej Kraszewski. Dodał, że to rozwiązanie może być wdrożone jeszcze w tym roku. W praktyce oznaczałoby to, że to gminy zajęłyby się organizacją wywozu śmieci, a każdy obywatel płaciłby gminie podatek śmieciowy.

Gmina za zgromadzone w ten sposób fundusze wynajmowałaby – w drodze przetargu – prywatne firmy do odbioru i wywózki śmieci na wysypisko.

Dziś spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe oraz właściciele domków jednorodzinnych sami decydują z kim podpisać umowę na wywóz śmieci, zlecając tę usługę wybranej przez siebie firmie. Działa wolny rynek. Gmina sprawdza jedynie, czy każdy z nas, lokatorów i właścicieli domów, ma podpisaną umowę na wywóz odpadów z firmą śmieciową. Od paru lat pojawiają się głosy (głównie samorządowców), że taki system nie sprzyja recyklingowi i segregacji śmieci, bo prywatne firmy nie inwestują zbyt wiele w instalacje do odzysku surowców wtórnych, a gminy nie mają na ten cel środków. Remedium miałoby być całkowite przekazanie organizacji wywozu odpadów samorządom, które z części wpływów z podatku śmieciowego finansowałyby budowę zakładów recyklingu.

Wiele gmin ma dziś własne firmy wywożące śmieci, które – choć są w uprzywilejowanej sytuacji, np. zarządzając gminnymi składowiskami odpadów – nie inwestują więcej w instalacje recyklingowe niż spółki prywatne. Czasem nawet inwestują mniej.

Jak wskazuje praktyka publicznych instytucji w Polsce (np. wpływy z podatku drogowego są przeznaczane nie tylko na budowę i utrzymanie dróg) – po wprowadzeniu podatku śmieciowego nie byłoby żadnej gwarancji, że te fundusze byłyby przeznaczane w całości na recykling.

Kilka tygodni temu Dziennik Gazeta Prawna napisał, że resort wycofał się z pomysłu oddania monopolu na wywóz śmieci gminom. Ministerstwo tej informacji nie zdementowało. Zdumiewa więc, że teraz, pod nowym kierownictwem, resort zmienia front w tej sprawie. Forsowane przezeń rozwiązanie popiera Gazeta Wyborcza, głównie piórem Artura Włodarskiego, który poświęcił ostatnio tej tematyce kilka artykułów). Używa on m.in. takich argumentów:

1. Polska zaczyna tonąć w śmieciach. Jedyne, co na razie potrafimy z nimi zrobić, to wywieźć na składowiska. Wiele z tych wysypisk jest nielegalnych, a niezależnie od tego wielu ludzi pozbywa się na własną rękę śmieci np. wywożąc je do lasu. Odzyskujemy do powtórnego wykorzystania tylko kilka procent odpadów.

2. Wstępując do Unii, zgodziliśmy się na ograniczenie składowania odpadów biodegradowalnych - do końca 2010 r. o 25 proc., a do 2013 - o 50 proc. Ale nie zdążymy. Europejski Trybunał Sprawiedliwości może nas nękać grzywnami sięgającymi 250 tys. euro dziennie!

3. Rząd chce zbudować kilkanaście nowoczesnych spalarni i kilkadziesiąt sortowni. Ale nie powstaną, jeśli nie będą miały dopływu odpowiedniej ilości śmieci. Obecny system tego nie gwarantuje.

4. Co się zmieni, jeśli to gmina stanie się właścicielem śmieci, pobierze opłatę za ich zbiórkę i zdecyduje o dalszych losach? Obywatel, który zapłaci gminie obowiązkową opłatę za wywóz odpadów, nie będzie już musiał swoich śmieci pokątnie wyrzucać. Bez względu na to, ile worków wystawi - zapłaci tyle samo.

5. Tak się już dzieje w kilkudziesięciu gminach. Od kiedy w 50-tysięcznej Pszczynie wprowadzono obowiązkową opłatę zryczałtowaną, pięcioosobowa rodzina płaci miesięcznie o 10 zł mniej za wywóz śmieci. W całej gminie zrobiło się o wiele czyściej, a ilość posegregowanych odpadów zwiększyła się 30-krotnie!

6. Polska dołączyłaby do 25 innych państw UE, które mają podobny system.

Jak przyznała jednak Gazeta Wyborcza plan nowego ministra środowiska napotyka opór. Obowiązkowej opłaty śmieciowej nie chcą inne resorty (np. MSWiA) oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

- Naszym zdaniem te same efekty można osiągnąć w inny sposób, niż poprzez ograniczenie konkurencji na rynku – powiedziała prezes UOKiK Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel. - A do tego pomysł się sprowadza. Nie wystarczy, by gminy organizowały przetargi na wybór firm zajmujących się wywózką śmieci. Co się stanie, jeśli będą je ogłaszać np. co pięć lat? Firma, która przegra, nie utrzyma się na rynku. To najprostsza droga do powstania lokalnych monopoli.

Przetargi mogą wygrywać uprzywilejowywać gminne firmy śmieciowe, które często zarządzają komunalnymi składowiskami odpadów i dzięki temu mogą oferować najniższą cenę odbioru odpadów. To zaś zapewniałoby im wygrywanie przetargów. Gminy, budując stacje recyklingu, też zapewne przekazywałyby je swoim firmom śmieciowym. A to już wprost grozi tym, jak niemal zawsze, gdy działalność biznesową organizuje i nadzoruje urzędnik, że będzie gorzej i drożej niż gdyby decydował o tym rynek.

Nie wierzę, że generalnie usługa wywozu śmieci po oddaniu monopolu gminom będzie tańsza niż dziś. Teraz marże firm śmieciowych skutecznie zbija ostra konkurencja. Gdy wprowadzi się system ograniczający konkurencję, marże pójdą w górę. Takie są prawa rynku. Mniejsza konkurencja to wyższe ceny.

Artur Włodarski forsuje tezę, że podatek śmieciowy i oddanie organizacji wywozu odpadów gminom to najlepsze i w zasadzie jedyne remedium na nasze problemy ze śmieciami. Śmiem wątpić.

Gazeta Wyborcza podaje, że 25 państw UE ma podobny system. Z tego, co mi wiadomo, tak jest tylko w czterech krajach unijnych: Czechach, Finlandii, Danii i Holandii. A to nie są kraje, które przodują w UE recyklingu. Liderami są Szwecja, Belgia i Niemcy. Szczególną uwagę chciałbym zwrócić na ten ostatni kraj. Otóż w Niemczech system jest następujący: w cenie większości sprzedawanych w sklepach produktów zawarta jest tzw. opłata recyklingowa. Wpływy z tej opłaty zasilają firmy śmieciowe i recyklingowe, które w zamian odbierają od każdego posegregowane odpady za darmo. Proste? I skuteczne, bo taki system jest główną przyczyną tego, że w Niemczech na wysypiskach ląduje tylko 20 proc. śmieci. U nas ponad 90 proc.

Polski rząd, wodzony za nos przez wpływowe lobby przemysłowe, powiedział: „Unio, daj nam czas na dostosowanie się do norm dotyczących gospodarki odpadami. Niech zbieraniem opakowań po produktach i zużytego sprzętu zajmą się ich wytwórcy. Ale im też dajmy okresy przejściowe”. Skończyło się tak, że producenci wielu towarów muszą odzyskiwać na razie tylko nieznaczny odsetek wyrzucanych opakowań i zużytego sprzętu. Do tego powszechny jest proceder fikcyjnego recyklingu, to znaczy takiego, który jest wykazywany jedynie na papierze, a w rzeczywistości nie ma miejsca. A firmy śmieciowe każą sobie słono płacić za odbiór posegregowanych odpadów, co nie zniechęca zwykłych ludzi do recyklingu.

Gazeta Wyborcza i minister środowiska chcą systemu, na którym zarobią podmioty publiczne, a nie prywatne – nikt nie zarzuci im, że ulegają lobbingowi prywatnych firm i napełniają kabzy prywatnym firmom. Ale niech wspomną przynajmniej, że jest alternatywa wobec oddania monopolu gminom! Na dodatek alternatywa, która w skutkach może być lepsza.

Jacek Krzemiński