Czy ptak widniejący na naszym godle to orzeł bielik?

Odpowiedz dla ornitologa jest prosta, bielik to nie orzeł więc nie spełnia zapisu  Konstytucji, mówiącego że godłem Rzeczpospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu.

Według systematyki orłami są tylko jastrzębiowate z podrodziny Aquila (łac. orzeł), a bielik należy do podrodziny Haliaeetus (po polsku orłan). Odrzucając wszelką wiedzę heraldyczną można spojrzeć na nasze godło przez pryzmat wiedzy przyrodniczej. Pewne jest, że w naszym godle widnieje symbol ptaka. Na pierwszy rzut oka widać że jest to ptak należący do rzędu szponiaste (dawniej drapieżne) gdyż posiada długie ostro zakończone szpony, które ptakom tego rzędu służą do polowania. Tyle pewników, reszta rozważań to już tylko domysły i legendy.

W naszym kraju gniazduje 5 gatunków orłów: orzeł przedni, orzeł stepowy, orlik krzykliwy, orlik grubodzioby oraz orzełek. Można przyjąć że na symbol ptaka narodowego powinniśmy wybrać największego z naszych orłów czyli orła przedniego (rozpiętość skrzydeł 190-230cm). Bielik w tej konkurencji wypada troszkę lepiej – rozpiętość skrzydeł 200 – 245 cm, co daję mu miano największego ptaka drapieżnego Polski. Punkt dla orłanów. Dziób też wskazuje na bielika, gdyż tylko on posiada równie żółty i potężny, co ptak widniejący na godle RP.

Może więc kolor jest cechą rozstrzygającą? Niestety próżno na świecie szukać białego orła. Legenda mówi o naszym praojcu Lechu, który w okolicach Poznania ujrzał na tle zachodzącego słońca białego orła z młodymi, co go zainspirowało do założenia grodu Gniezno i wyboru orła na symbol wszystkich Polaków. Lech mógł się pomylić i nazwać orłem rybołowa, który od spodu jest rzeczywiście biały. Oczywiście rybołów orłem nie jest.

Kolejną wskazówkę podsuwa XVI wieczny kronikarz Marcin Bielski, który sugeruje że założyciel Gniezna Lech wybrał to miejsce z powodu licznych orlich gniazd. Orły są ptakami silnie broniącymi swojego terytorium przed przedstawicielami tego samego gatunku. Cecha ta bardzo utrudnia zakładanie licznych gniazd na małym obszarze. Problemu z tym nie ma Bielik, który broni tylko niewielkiego rewiru gniazdowego. Nad Zalewem Szczecińskim są miejsca gdzie z jednego gniazda Bielika widać gniazdo kolejnej pary.

Symbol orła towarzyszy naszym pierwszym męczennikom – świętemu Wojciechowi i Stanisławowi. W obu przypadkach legendy głoszą że orły strzegły zwłok świętych. To zachowanie idealnie pasuje do bielika, który swoją dietę chętnie uzupełnia padliną i nie przeszkadza mu towarzystwo innych bielków.

Pierwszym ptasim symbolem w historii polski jest srebrny denar Bolesława Chrobrego z początku X wieku. Rysunek ponoć przedstawia orła. Można w nim równie łatwo dopatrzeć się pawia – symbol kojarzony z majestatem władcy, jak i głuszca – przypuszczalny symbol księcia Polan. Za orłem przemawiają jednak świadczą kropki na piersi typowe dla młodocianych orlików grubodziobych i krzykliwych.

Reasumując: nasze godło projektu profesora Zygmunta Kamińskiego z pewnością jest inspirowane  bielikiem, a nie orłem. To z kolei zbliża nas to do Amerykanów, których symbolem jest bielik amerykański – czyli orłan.

Ptaki w godłach państw:

Bahamy: flaming (Phoenicopterus ruber)

Australia: struś emu

Kolumbia: kondor wielki

Papua Nowa Gwinea: ptak rajski

Północny Cypr: gołąb

Gwatemala: kwezal herbowy

Saint Lucia: papuga

Sudan: sekretarz (Sagittarius serpentarius)